Een ROI is waardeloos

U kent het wel. “geef me een goede businesscase, dan kan ik het intern verantwoorden” een uitspraak van veel influencers en beslissers. Ik heb ze gezien van de categorie “achterkant bierviltje” tot volledig kosten-batenanalyse. En er wordt veel op besloten. Echter een businesscase is waardeloos vanwege een simpele natuurkundig principe.


Nu ja, of het echt natuurkundig is weet ik niet. Ik koppel het aan natuurkunde, omdat ik tijdens dat vak er voor het eerst mee werd geconfronteerd. Het betreft “orde van grootte” of significantie.


Wij moesten bij onze natuurkundepractica nauwkeurig zijn. Dit betekende in onderzoek ook de schrijfwijze van waarden. Als je iets had gemeten en je schreef bijv. op 1 meter per seconde of 1.0 meter per seconde, dan maakte dat een groot verschil. 1 meter per seconde is namelijk een snelheid die ligt tussen 0,5 en 1,5 meter per seconde, terwijl 1,0 meter per seconde inligt tussen 0,95 en 1,05 meter per seconde; veel preciezer dus.


Ik heb hier overigens veel kratjes mee gewonnen door in mijn studententijd te beweren dat ik kon bewijzen dat 1 + 1 best  3 kan zijn. (NB: niet dat  1 + 1 ‘altijd’ 3 is’)

De redenering gaat als volgt.

1. De waarde van 1 ligt volgens het hierboven uitgelegde principe tussen 0,5 en 1,5
2. Als 1 in beide gevallen van de ‘1 +1′ de waarde 1,4 vertegenwoordigt
3. Dan is 1,4 + 1,4 = 2,8
4. En dat is in dezelfde notatie dan weer 3
5. Q E D & proost

Terug naar de businesscase. De meeste hebben meerdere grootheden die samen een resultaat opleveren. Hieronder staat een voorbeeld van meerdere grootheden met als belangrijke parameter hun significantie.

Als er dus maar een drietje (significantie = 3) of viertje tussenzit, is de uitkomst van de businesscase/ROI – die meestal enkele procenten voordeel oplevert – niet meer betrouwbaar, omdat de afwijking door de significantie minimaal van dezelfde significantie is als de uitkomst van de businesscase. Sterker nog: veel ROI’s beloven meerdere procenten voordeel, terwijl er enkele viertjes in de grootheden zitten; daarmee kan de ROI net zo goed negatief uitvallen.

Mijn stelling is dat er vrijwel altijd een drietje of een viertje in de businesscase zit, waarmee bijna elke businesscase waardeloos is.

Dit nog bovenop het ‘gevoel’ dat velen hebben, dat je uit een businesscase kunt laten komen wat je wilt; er wordt wel naartoe gerekend.

Veel interessanter vind ik dan ook de redenering die de businesscase hanteert. Als bij de belangrijkste grootheden een goed ‘verhaal’ zit, waarmee een besparing of voordeel aannemelijk wordt gemaakt, is het enige waar ik me nog druk over hoef te maken het zogenaamde ‘addertje onder het gras’. En dat is een stuk makkelijker discussiëren dan de zogenaamde heldere en vaste cijfers.